Egon Schiele werkte in een tijd waarin kunstenaars radicaal braken met de verfijnde, decoratieve stijl van hun voorgangers. Waar zijn mentor Gustav Klimt gouden ornamenten gebruikte om schoonheid te tonen, zocht Schiele naar iets ongemakkelijker: een directe, rauwe manier om het menselijk lichaam en zijn emoties weer te geven.
Schiele werd geboren in 1890 in Tulln, een klein stationsstadje aan de Donau. Zijn vader, stationschef van beroep, stierf toen Egon vijftien was — aan syfilis, een ziekte die in het gezin verzwegen werd maar die de jonge Schiele later psychologisch bleef achtervolgen in zijn werk, met terugkerende thema's van ziekte, vergankelijkheid en het lichaam als kwetsbaar object. Op zestienjarige leeftijd werd hij toegelaten tot de Academie voor Schone Kunsten in Wenen, opvallend jong voor die tijd. Al snel botste hij er met de conservatieve leraren, die zijn tekenstijl te grillig en te weinig academisch correct vonden.
De ontmoeting met Gustav Klimt, toen de meest gevierde kunstenaar van Wenen, was een keerpunt. Klimt herkende talent in de negentienjarige Schiele en introduceerde hem bij verzamelaars en galeries. Toch ontwikkelde Schiele al snel een volledig eigen richting: minder decoratief, meer confronterend. Waar Klimt het lichaam inbedde in patroon en ornament, isoleerde Schiele het net — vaak tegen een lege, kale achtergrond, alsof er niets is om de blik van het lichaam af te leiden.
Zijn lijnen zijn scherp en gebroken, zijn houdingen verwrongen. Ledematen buigen op een manier die anatomisch nauwelijks klopt, gewrichten lijken pijnlijk gedraaid, vingers spreiden zich gespannen uit. Dat is geen tekenfout — het is een bewuste vervorming om innerlijke spanning zichtbaar te maken, iets wat een anatomisch correct lichaam niet kan tonen. Zijn kleurgebruik is even onrustig: vlekkerige, soms ziekelijke huidtinten, oranje- en okertonen die eerder verval dan gezondheid suggereren.
Vooral in zijn zelfportretten toont hij zichzelf kwetsbaar, soms bijna afstotend — een keuze die schokkend was voor zijn tijdgenoten, maar die vandaag net als eerlijk en herkenbaar wordt gelezen. In 1912 werd Schiele zelfs kortstondig gearresteerd en opgesloten in Neulengbach, nadat hij ervan beschuldigd werd aanstootgevende tekeningen te verspreiden die toegankelijk waren voor minderjarigen. Tijdens zijn 24 dagen in de cel maakte hij een reeks tekeningen over eenzaamheid en opsluiting — een van de vele momenten waarop zijn persoonlijke ervaring rechtstreeks zijn werk voedde.
Zijn werk voelt nooit af — alsof de lijn nog beweegt terwijl je kijkt.
over Schiele's tekenstijlIn 1915 trouwde Schiele met Edith Harms, een beslissing die zijn werk milder en warmer kleurde — al bleef de onderliggende spanning voelbaar.
De Eerste Wereldoorlog onderbrak zijn opmars: hij werd gemobiliseerd, al kreeg hij als kunstenaar relatief lichte legertaken en kon hij blijven tekenen. Net toen zijn succes eindelijk doorbrak — in 1918 kreeg hij zijn eerste grote solotentoonstelling in Wenen, die een groot succes werd — sloeg het lot toe. Schiele stierf op 28-jarige leeftijd tijdens de Spaanse griep-pandemie van 1918, slechts drie dagen na zijn zwangere vrouw Edith.
In zijn korte carrière van amper twaalf jaar liet hij een omvangrijk oeuvre na — meer dan driehonderd schilderijen en duizenden tekeningen — dat de basis mee vormde van het Weens expressionisme. Zijn werk bleef decennialang omstreden vanwege de expliciete, ongemakkelijke thema's, tot musea als het Leopold Museum in Wenen het vanaf de jaren '50 opnieuw naar voor brachten als een van de belangrijkste getuigenissen van de vroeg-20ste-eeuwse kunst.