Jaren vóór Kandinsky, Mondriaan of Malevitsj — de kunstenaars die de geschiedenisboeken "de eerste abstracten" noemen — schilderde een Zweedse vrouw al volledig abstracte werken. Bijna niemand wist het, want ze verborg het bewust.
Hilma af Klint werd geboren in 1862 in Stockholm en studeerde af aan de Koninklijke Kunstacademie — een van de eerste vrouwen die daar toegelaten werd. Officieel werkte ze als traditioneel landschaps- en portretschilder, een stijl waarmee ze haar brood verdiende. Maar in het geheim, samen met een groep bevriende kunstenaressen die zichzelf "De Vijf" noemden, hield ze zich bezig met spiritisme, geestelijke sessies en automatisch tekenen — een techniek waarbij ze de pen "liet leiden" door wat ze als een hogere kracht ervoer.
Uit die sessies ontstonden vanaf 1906 honderden abstracte werken — geometrische vormen, spiralen, cirkels en symbolen die ze zag als een visuele taal voor onzichtbare, spirituele krachten. Ze geloofde dat kleuren en vormen paren en tegenstellingen konden weergeven: mannelijk en vrouwelijk, materie en geest, licht en duisternis. Haar composities zijn opvallend beheerst en precies — geen toevallige vlekken, maar zorgvuldig geconstrueerde diagrammen van een innerlijke, kosmische orde.
Wat zij zag als een geestelijke boodschap, lezen wij vandaag als de eerste abstracte kunst ter wereld.
over haar "geleide" werk
Af Klint besefte dat haar tijd nog niet klaar was voor dit werk. In haar testament liet ze vastleggen dat haar abstracte schilderijen pas twintig jaar na haar dood getoond mochten worden — ze vermoedde dat de wereld ze pas dan zou kunnen begrijpen. Ze stierf in 1944, maar het duurde uiteindelijk tot de jaren 1980 vooraleer haar werk goed bestudeerd werd, en pas vanaf een grote tentoonstelling in het Guggenheim Museum in 2018-2019 kreeg ze wereldwijde erkenning als pionier van de abstracte kunst.
Vandaag wordt ze gezien als een van de belangrijkste, lang onderschatte figuren van de moderne kunstgeschiedenis — een kunstenaar die decennia vooruitliep op een beweging die pas na haar dood haar naam zou krijgen.