Kunstenaar in beeld

Mikalojus Konstantinas
Čiurlionis

1875 – 1911 · Symbolisme / kosmische kunst


Čiurlionis schilderde geen landschappen of portretten, maar muziek zelf — composities die hij letterlijk "sonates" en "symfonieën" noemde, alsof je naar geluid kon kijken.

Hij werd geboren in 1875 in een klein dorp in Litouwen, toen nog onderdeel van het Russische Rijk. Als kind al muzikaal begaafd, studeerde hij eerst compositie in Warschau en Leipzig, en werkte jarenlang uitsluitend als componist voor hij, pas op zijn vroege dertigste, ook begon te schilderen.

Rex, Mikalojus Konstantinas Čiurlionis, 1904
Rex, 1904publiek domein · Wikimedia Commons

Die dubbele achtergrond is voelbaar in al zijn werk: hij bouwde schilderijen op zoals een componist een muziekstuk opbouwt — met herhalende motieven, ritme, en een structuur in "delen", net als een sonate. Sommige van zijn bekendste reeksen dragen dan ook letterlijk muzikale titels: Allegro, Andante, Scherzo, Finale.

Allegro (Sonate I), Mikalojus Konstantinas Čiurlionis, 1907
Allegro (Sonate I), 1907publiek domein · Wikimedia Commons

Zijn werk toont geen werkelijke plekken, maar innerlijke, kosmische landschappen — bergen die zweven, hemellichamen die spreken.

over Čiurlionis' symbolische beeldtaal

Zijn onderwerpen zijn zelden herkenbaar als "iets": kosmische landschappen, zwevende figuren, sterrenhemels, mythische koningen — een visuele taal die dichter bij droom en muziek staat dan bij de zichtbare wereld.

Raigardas (I), Mikalojus Konstantinas Čiurlionis, 1907
Raigardas (I), 1907publiek domein · Wikimedia Commons

Hij werkte razendsnel en extreem productief: in amper vijf jaar tijd (1905-1910) schilderde hij meer dan 300 werken, naast zijn muzikale composities. Die opgejaagde productiviteit hing samen met een verslechterende geestelijke gezondheid.

In 1910 werd hij opgenomen in een psychiatrische instelling nabij Warschau, waar hij in 1911 stierf aan een longontsteking, amper 35 jaar oud. Litouwen erkent hem vandaag als een nationale culturele held — zijn werk vormde mee de basis van de moderne Litouwse identiteit, en het Nationaal Čiurlionis Museum in Kaunas is aan hem gewijd.

Ervaar dit thuis

1

Bekijk

Lees de tekst en bekijk het werk hierboven. Als dit schilderij een stuk muziek zou zijn: zou het stil zijn of luid, snel of traag? Welke vorm of kleur zorgt daarvoor?

2

Schets

Maak op papier een snelle, spontane schets of woordweb van wat er in je opkomt. Geen mooi tekenwerk nodig — het gaat om het moment zelf.

3

Upload

Neem een foto van je schets en upload.

Aan de slag in de klas

Materiaal

  • Donker getint papier (nachtblauw of zwart)
  • Oliepastel of gouache in gedempte, kosmische kleuren (paars, goud, diepblauw)
  • Luister naar een stuk muziek terwijl je werkt, en vertaal het ritme naar vorm

Neem je schets van thuis erbij en maak, vertrekkend vanuit wat het werk van Čiurlionis bij jou opriep, een eigen werk met bovenstaand materiaal — probeer geen herkenbaar onderwerp te schilderen, enkel vorm, kleur en ritme.